Kurkuma – supplement van het jaar 2019

kurkuma
Ik ken kurkuma, of koenja of geelwortel alleen als kruid, dat bij een curry gebruikt wordt én ik heb wel eens gehoord dat het als verfstof bij textiel werd gebruikt. Daar houdt mijn kennis van kurkuma op. Tot gisteren.

Ik kreeg het blad Vitamin Times in de bus (abonnement is gratis)*) dat deze keer bijna geheel gewijd was aan kurkuma, verkozen tot supplement van het jaar 2019!

Hierin las ik een paar opvallende zaken:

  • In de traditionele Oosterse geneeskunde staat het bekend als bloedzuiverend
  • Ook de Grieken kenden kurkuma: arts, farmacoloog en botanicus Dioscoris heeft in zijn encyclopedie van kruidengeneeskunde Materia Medica al gerept over kurkuma (omstreeks de jaren 54-68 )
  • Marco Polo (1254-1324) beschreef kurkuma als eetbare plant met de eigenschappen van saffraan**)

Dan naar het NU: kurkuma

    • wordt toegepast in curry, rijst en soep en schijnt een positieve werking op de spijsvertering te hebben;
    • wordt gebruikt om etenswaren “geel” te maken; zoal in vanillevla, kaassnacks en roombotercake;
    • wordt gebruikt als kleurstof voor het verven van textiel en als inkt
    •  wordt gebruikt als voedingssupplement

De officiële naam van de plant  is Curcuma longa; de gele wortel bevat de specerij kurkuma, waarin  curcumine de belangrijkste werkzame stof is

In 2018 werd er een onderzoek gepubliceerd in American  Journal of Geriatric Psychiatry over  curcumine; een groep mensen kreeg 18 maanden lang dagelijks een hoge dosis curcumine.
De conclusie was dat er bij deze mensen minder vorming van bepaalde stoffen, die bij de ziekte van Alzheimer normaal gesproken worden aangetroffen in de hersenen, aanwezig waren én dat deze mensen een betere geheugenfunctie hadden.

Kortom veel positieve propaganda voor curcumine. Dan heb ik het nog niet gehad over depressiviteit waarbij het in combinatie met antidepressiva betere resultaten gaf dan alleen antidepressiva. En over inname bij kanker***)

Een positief kruidje dat, voordat IK het ooit “medicinaal” zou gaan gebruiken nog wel wat meer research vereist (uit andere bronnen dan alléén Vitamin Times)

 

 

*) aanvragen bij info@vitamintimes/nl; verschijnt 3x per jaar
**) een kruid, oorspronkelijk afkomstig uit Perzië dat bij neerslachtigheid werd gebruikt
***) Onderzoeker M.Heger (AMC) in AD maart 2019 ”Curcumine kan kanker NIET genezen maar wel bij enkele kankersoorten, de chemotherapie gunstig  beïnvloeden”

Een teken van liefde

Dit weekend waren we te eten gevraagd bij iemand die we lang niet gezien hadden.
Juist afgelopen week hoorde ik in een t.v. programma iemand zeggen dat iemand te eten vragen een teken van liefde is.
Ik vind dat mooi gezegd en denk dat dat ook zo is. (het tegenovergestelde is ook waar: voor iemand die je niet mag, kook je niet)

Onze gastvrouw reist veel. Haar huis reflecteert haar reislustigheid. Hele mooie en aparte meubels geven een aparte sfeer. Haar laatste aanwinst was een houten bijzettafeltje in de vorm van een schildpad uit Kirgistan. Ze had het mee willen nemen als handbagage (in een tas) maar dat was niet gelukt. De reden: ze had het als wapen kunnen gebruiken en iemand mee buiten westen slaan. Nu ik de kleine rakker gezien heb, kán ik me daar iets bij voorstellen! Dat zij dat ooit zou doen, kan ik me dan weer niet voorstellen, maar er zal maar iemand met geweld je je schildpad afhandig maken om als wapen te gebruiken. Het zou kunnen!

Wie verre reizen doet kan veel verhalen zei de Duitse dichter Matthias Claudius
(1740-1815) ooit   (ik neem wel aan dat hij dat in het DUITS zei)
En zo is het ook. Zo wist ik bijvoorbeeld niet dat er in Oezbekistan grote hoeveelheden cashewnoten worden geteeld, ook dáár was onze gastvrouw onlangs geweest.

We hadden een gezellige avond, die zeker een vervolg gaat krijgen.
Ook wij willen graag voor háár koken en zo onze vriendschap tonen.

(Overigens ben ik weer niet stuk van de Latijnse uitdrukking Quid pro quo oftewel Voor wat hoort wat. Je kunt ook liefdevol iets ontvangen zonder hetzelfde terug te moeten doen!)

Nog een keer zuur.

Verleden jaar schreef ik een blog over de citrusvrucht: DE CITROEN (26.12.2018)
Nu las ik nog een paar dingen over deze vitaminebom die ik u niet wil onthouden.

Eerst maar even een uitspraak van (sir) Edmund Hillary (de eerste bergbeklimmer die in 1953 de top van de Mount Everest bereikte)
Hij zei dat deze prestatie hem niet gelukt was zonder het nuttigen van citroenen.

citroen
Een citroen bevatten 22 kankerwerende stoffen, waaronder limoneen, dat de groei van gezwellen remt.
Dr William Li (kankeronderzoeker; TEDtalk 2010) heeft een lijst gemaakt met 32 voedingsmiddelen die beschermen tegen kanker; de citroen komt daarop voor.

Over zest (geraspte citrusschil) schreef ik verleden jaar al, nu las ik een leuk recept voor “bijzonder zout” voor in of op een gerecht. Namelijk zest, gehakte tijm (of rozemarijn) mengen door grof zeezout en dit over het eten strooien.

Ook las ik een recept om zelf gembercitroenthee te maken: water koken met plakjes verse gember en een paar schijfjes citroen, even laten trekken en koud of warm drinken.

Ik ben van plan allebei deze dingen eens te gaan proberen.

Messen en Sjeffies

Veel supermarkten hebben allerlei acties, waarbij je zegeltjes spaart voor artikelen (die je meestal niet echt nodig hebt, maar die soms leuk zijn om cadeau te geven)
De één na laatste actie van MIJN supermarkt waren zegeltjes voor messen.

Mijn lief is een keukenmessenfanaat. Hij heeft er veel, die ik allemaal “eng” vind en ook beslist NIET gebruik. Eerlijk is eerlijk; hij kookt meer dan ik, dus heeft ze ook meer nodig.
Ik spaarde dus, op zijn wens, voor een santokumes, hier in huis steevast zijn sudokumes genoemd.

Nu is er een actie met “Sjeffies”.
Kruidenpotjes met kartonnen mensensnuitjes.
sjeffies
Leuk om kruiden te kweken, maar de potjes ( ik ben niet de doelgroep, neem ik aan) vind ik niets. Dus naar de Kringspierwinkel gegaan en zes dezelfde potjes voor € 1,20 gekocht en zo successievelijk e.e.a. gezaaid. Er komt al wat op.
De sjeffies die ik nu nog krijg, geef ik weg; dit is genoeg.

Nu ik actief bezig ben met de kruidenkweek lees ik opeens  veel over kruiden:

*Kneus verse kruiden eerst even als je ze in een koud gerecht gebruikt, dan komen de smaken vrij
*De meeste kruiden zijn verst het lekkerst, maar niet oregano, dat is gedroogd beter van smaak
*Tijm ruikt lekker en wordt ook in de zeepindustrie gebruikt
*Salie werkt ontstekingsremmend, als je een wondje in je mond hebt kun je op een salieblaadje  kauwen en het verdwijnt
*Laurier wordt alleen gedroogd verkocht omdat de specifieke lauriersmaak pas vrij komt in het drogingsproces
*Rozemarijn is een kruid dat in sommige culturen werd gezien als symbool voor vriendschap
*Peterselie is er in de krul- en de platte versie; platte peterselie lijkt qua uiterlijk op een selderijblad
* Oregano wordt ook wel wilde marjolein genoemd (marjolein wordt ook wel majoraan genoemd)
* Basillicum wordt ook wel koningskruid genoemd (Basileus is in het Oudgrieks koning)

 

Genant

Af en toe haal ik bij mijn supermarkt een doos HelloFresh, daar zit alles in en voor net geen € 10,- heb je een hele maaltijd voor 2 personen.
Meestal nemen we een doos zonder vlees.
Het zijn vaak aparte combinaties, waar we zelf nóóit op zouden komen én er komen ingrediënten in voor waarvan ik nog nooit gehoord heb.
Zo hebben we door de HelloFresh dozen oa. Provolonevlokken, Garam Marsala, Parelcouscous, Pasata en bulgar leren eten. Spannend en allemaal lekker.

hellofVandaag had ik weer zo’n doos gekocht, dit keer mét, zo vermeld het bijgeleverde recept,
krokante garnalen en venkel. Het water liep me in de mond.
Thuis meteen de garnalen in de koelkast en de doos op het aanrecht.
’s Middags wilde ik toch wel eens weten wat er mee gebeuren moest om dit lekkers allemaal dampend op tafel te krijgen. Ook hier weer een gerecht dat me totaal onbekend was: panko.
Er staat een plaatje van de ingrediënten bij: deze keer 2 ronde “doosjes”, 1 met mayonaise, 1 met panko. Ik wil wel eens zien hoe die “panko” eruit ziet en zoek in de doos. Maar één doosje en dat is met de mayonaise. He, verdorie, dat is nog nooit gebeurd, dat er iets niet inzat.
Ik haal de spullen uit de doos, behalve de tortilla’s, die onderin plat liggen te wezen.
Geen doosje panko.

Ik bel mijn supermarkt, leg het uit en vraag wat panko is (wie weet is het een vertaling van iets dat ik wél in huis heb)
“Mango bedoelt u?”
Nee, dat bedoel ik niet.
Het supermarktmeisje (ik weet wie het is, we dollen aan de kassa wel eens samen) heeft er, net als ik, nog nooit van gehoord. Ze zegt dat als ik naar de winkel kom, ze het op gaat lossen.
Ik ga. Ik wéét: ze lost op.
pankZe heeft vóórwerk gedaan en zegt dat het paneermeel is! Natuurlijk voor die “krokante” garnalen, bedenk ik me. Dát had ik dat wel in huis gehad.
Ze kijkt me guitig aan. “Wedden dat het in je doos zit?”
Ze opent de door mij meegebrachte doos: onder de tortilla’s zit een plat, bruin zakje met paneermeel: panko.
Zwak breng ik nog uit dat het er niet uitziet zoals op het plaatje, het zit niet in een rond doosje. Ze lacht en ik ook.
Gegeneerd maak ik rechtsomkeert

Koffie voor de armen (cichorei)

Mijn moeder vertelde me vroeger dat ze in de Tweede Wereldoorlog geen koffie konden kopen en toen surrogaatkoffie dronken. Die koffie was gemaakt van de cichoreiplant. Mijn vader wees de plant toen aan want hij groeide in het wild.
Later nooit meer (bewust) gezien.

cichoreiNa vele jaren van lopen in bos, hei en wei later zie ik NU “opeens” overal de cichoreiplant, het helder blauwe bloemetje valt op tussen de boterbloemen en kamille.
cichorei2Nu pas begon ik me af te vragen hoe er koffie van gemaakt werd ( wordt?)
Mijn vader en moeder zijn er niet meer. Internet wel!

Ik weet dat de plant bloeit omstreeks de langste dag: 21 juni. Ik las nu dat de plant er één is uit het geslacht van de composietenfamilie: compositae of asteraceae. Tot dit geslacht behoren ook de witlof*) en de andijvie
De surrogaatkoffie**) werd gemaakt van de geroosterde wortel van de cichorei. Die koffie werd ook peekoffie genoemd of koffie voor de armen.

Recept (van internet) om van cichoreipoeder koffie te maken: Om de cichorei op te lossen in water moet je gebruik maken van dezelfde verhouding als dat je bij koffie en water aanhoudt. Meng twee eetlepels cichoreipoeder in elke 180 ml water om het goed te mengen

De plant wordt in Nederland ook de wegenwachter genoemd, omdat hij veel in bermen langs de weg voorkomt.

witlof

*)  Witlof is een bladgroente die in het donker wordt geteeld, de witte bladeren ontstaan doordat het licht de plant niet kan bereiken. Zonder daglicht produceert de plant geen chlorofyl (groene kleurstof)

**  Het wordt afgeraden om koffie van of mét cichorei te drinken tijdens de zwangerschap.

Een soort pasta?

Gisteren  at ik voor het eerst  parelcouscous (het zal in de HelloFreshbox) Ik had wel vaker “gewone” couscous gegeten, maar dit is er niet mee te vergelijken (ik vond de smaak meer op macaroni lijken).

Couscous wordt veel gegeten in noord Afrikaanse landen zoals Marokko en wordt gemaakt van grofgemalen gries van durumtarwe. Het eiwit van durum bestaat voor ongeveer 56-65% uit gluten.durumtarwe
Durumtarwe groeit alleen goed in een warm klimaat en wordt  binnen Europa in Zuid Europa verbouwd en buiten Europa in Noord Amerika, Rusland en Argentinië.
Ook in Nederland kun je het kopen, een paar minuten wellen in kokend water en klaar is Kees.

parelcouscous

Parelcouscous lijkt niet op de originele couscous en moet 10 minuten gekookt worden.In het Hebreeuws heet het פתיתים , of ook wel Israëlische couscous. Het wordt voornamelijk in Libanon, Jordanië en Israël gegeten.
Het smaakt meer als een pasta.

Gekleurde eieren.

Soms haal ik eieren bij de boer in het dorp en soms bij de supermarkt.
Bij de boer ZIE ik de kippen scharrelen.
Bij de supermarkt let ik erop dat op het doosje vrije uitloop staat (en een L van GROOT )
eieren
Ik kijk nooit wat voor kleur de eieren zijn. Thuis  zie ik bijna altijd dat ik BRUINE eieren heb gekocht
Dit weekend bleken we witte eieren te hebben.
Misschien was het verbeelding maar ze leken lekkerder dan de bruine eieren.Ze waren dus snel op.
Vanmorgen was ik bij de supermarkt, onderandere om eieren te kopen. Ik pakte een doosje en maakte het open; bruine eieren. Na het 4de doosje had ik er genoeg van: dan maar weer bruine eieren.

Een oplettende supermarktmedewerker vroeg of ik iets speciaals zocht en zo raakte we aan de praat over de kleur van de eieren en misschien ook van de kippen?
Volgens de medewerker lag de kleur van de eieren aan de lellen van de kippen.
Ik keek hem lang en doordringend aan, maar hij verblikte of verbloosde niet en zei alleen: echt! Volgens hem verschilde de smaak van een bruin en een wit ei dan ook niet.
Ik geloof best dat de eierenkleur en de smaak niet afhankelijk van elkaar (verbeelding van ons?) maar gekleurde lellen die de kleur van de eieren bepalen??
Ik  besluit dat thuis na te zoeken. En ik vind:
De kleur van de eieren hangt af van de lellen van de legkip: kippen met rode lellen leggen bruine eieren en kippen met witte oorlellen leggen witte eieren. De smaak verschilt niet, alleen de kleur van de eierschil.

Ik zal niet langer wantrouwen en in het vervolg geloven wat de deskundige supermarktmedewerker zegt.

Nu ik toch aan het nakijken was, zal ik maar meteen even wat meer “kippenwijsheidjes” spuien:

1. De kip kan haar kop heel ver in alle richtingen draaien, dankzij 14 halswervels. (ter           vergelijking: wij mensen hebben maar 7 halswervels)
2. Kippen hebben 3 voortenen en 1 achterteen.
3. Kippen hebben nagels om te graven en scharrelen.
4. Eieren zijn tenminste houdbaar tot na 28 dagen na de legdatum.

Knoflook (Allium)

knoflookKnoflook, de naam zegt het al, behoort tot de lookfamilie en is een bolgewas.
Het is kruid dat al heel lang bekend is.
Knoflook wordt in oude boeken al vermeld, zowel in de Talmoed, als de Edda, als in de Koran en de Bijbel.De piramidebouwers aten het, Romeinse gladiatoren kauwden het omdat men toen geloofden dat je spieren er sterk van werden en in de Middeleeuwen ging het verhaal dat het heksen en de duivel weg zou houden. Ook vampiers zou men er mee weg kunnen jagen. Tegenwoordig zegt men dat elke dag knoflook eten het verouderingsproces kan tegen gaan.

Wat een feit is, is dat de zwavelverbindingen in knoflook opgenomen worden in je bloed. Die geur komt door je adem en je huid naar buiten. Het goede nieuws is, dat je zo muggen kunt verjagen (door veel knoflook te eten)

Om je ( knoflook)adem te maskeren kun je even op verse peterselie kauwen.
Handen die gewerkt hebben met knoflook kun je reukvrij krijgen door ze langs roestvrijstaal te halen.
Ik heb als cadeautje ooit, in Engeland een soort “zeepstuk” van rvs gekocht, speciaal om mensen die veel met knoflook werken, hun handen reukvrij te krijgen. (misschien is dat hier in Ned. inmiddels ook wel verkrijgbaar)
Je kunt bij gebrek daaraan, ook je handen over de rvs gootsteen halen óf een paar koffiebonen tussen je handen wrijven.

We nemen altijd aan dat knoflook oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt maar onderzoek bracht naar voren dat de meest primitieve vormen van knoflook oorspronkelijk uit het Oostelijk gebieden van Uzbekistan en West- en Zuid Georgië in de Kaukasus komen.

Knoflook moet droog en stevig aanvoelen. Koop geen knoflook met (groene) uitlopers of met gele of bruine vlekken.
Het bewaren moet op een donkere, droge plaats geschieden.
Niet in de koelkast,  want dat is te koud.
Je kunt afzonderlijke teentjes wél invriezen en ze zó ca. 3 maanden bewaren.

Een knoflook bol kan wel 20 teentjes bevatten.

Laurus nobilis ( laurier)

Laurier is een hele jaar door groenblijvende plant, oorspronkelijk afkomstig uit het Middellandse zeegebied  (Turkije, Griekenland) waarvan we de bladeren (meestal in gedroogde vorm) als kruid in de keuken gebruiken, vaak in soepen, stoofpotjes en sauzen, maar ook bij het inleggen van augurken.
Het blad zelf wordt niet gegeten (het is hard) wordt alleen meegekookt en daarna verwijderd.
Ook wordt van laurier laurierdrop gemaakt

laurierDe plant is niet winterhard en wordt in Nederland als kuipplant gekweekt, zodat hij binnen kan overwinteren. Aangezien we de laatste jaren geen echte harde winters meer hebben, kan hij als hij een beetje beschut staat buiten blijven (de mijne heeft het al een winter in de tuin overleeft)

Er wordt geclaimd dat laurier ook medicinale werking heeft (niet bewezen) bij tandpijn, aften in de mond en bij keelpijn en bronchitis schijnt het verzachting te brengen.
Ook wordt het gebruikt bij aromatherapie (spierpijn en verrekking)

Omdat laurier zo’n sterke geur heeft zijn er ook beesten die er NIET tegen kunnen.
Laurierblaadjes in je kast, schijnt muizen weg te houden.

lauwerkransVroeger werd laurier voor hele andere dingen gebruikt, Een lauwerkrans werd geschonken aan de overwinnaar, eerst in hoefijzervorm, later rond als krans.
Waarschijnlijk werd laurier  gebruikt omdat die plant het hele jaar door groen bleef.
Afbeeldingen van de Griekse God Apollo (die op de Olympusberg woonde en de God van onder andere de muziek en de zon was) wordt vaak afgebeeld met een lauwerkrans.
Ook keizer (politicus, schrijver en generaal) Julius Ceasar*) wordt vaak afgebeeld met een lauwerkrans om het hoofd (zeker in de  Asterix en Obelix stripboeken van  Rene Goscinny en Albert Uderzo)

In sommige landen is de lauwerkrans een symbool voor de graad van master.
De lauwerkrans wordt gegeven aan net afgestudeerden tijdens de diploma-uitreiking aan de universiteit.
Van de lauwerkrans komt ook het woord laureaat,  een bekroond iemand; een winnaar, een geslaagde kandidaat.

 

 

 

 

*) leefde zo’n 100 jaar voor Chr. en werd 44 jr. v. Chr. vermoord