Maaltijdpakket

Af en toe haal ik  in de supermarkt een maaltijdpakket en maakt mijn lief dat klaar.
In de doos zit “bijna” alles wat je voor het gerecht nodig hebt. Een sticker erop met zelf toevoegen
geeft aan wat er (soms) nog meer bij nodig is.
Soms zijn dat dingen als water of  peper, zout  ( en/of iets dat je als je zelf wel eens kookt altijd in huis hebt) soms iets extra’s zoals kip, gehakt, koksroom.

Snel boodschappen doen is dus werkelijk snel door zo’n pakket pakken, zien wat er nog nodig is en als dat iets is dat je NIET in huis hebt, dát dan ook uit het schap pakken: snel klaar met boodschappen doen en gegarandeerd lekker eten.





Onlangs hadden we een Goulash pakket.
Het woord goulash ken ik wel, maar wat het eigenlijk betekent? Even nazoeken.
Het komt van het Hongaarse: Gulyás.
Ik wil graag weten wat het Hongaarse woord betekent, maar ik kom daar niet achter (Gulyás verklaring Nederlands: goulash)


Het blijkt dé Nationale Hongaarse schotel te zijn en is SOEP!
Wat hier, in Nederland, goulash wordt genoemd is een ingedikte vorm van deze soep: een vleesstoofpot, die de Hongaren zélf dan weer : Pörköl noemen.

Bij het klaarmaken van goulashgerechten vind ik (op internet) een tijdsduur van 2 ½ uur tot langer. Vermoedelijk is ons goulashrecept, dat maar 30 minuten bereidingstijd vergt, sneller omdat het met kip is en niet met rundvlees.

IK was snel klaar met boodschappen voor het avondeten halen; mijn lief 30 minuten aan het koken.
Daarna  samen met een glaasje wijn erbij en tuttifrutti*) als dessert aan het avondeten: het was het een prima maaltijd





*) tuttifrutti is pseudo Italiaans voor al het fruit en bestaat uit gedroogde vruchten: (meestal) abrikoos, pruim en appel

Opkikken

In onze vijver in de tuin zitten behalve vissen ook schaatsenrijders (nu in diapauze), de hoogst ontwikkelde familie van de oppervlaktewantsen*); een enkele salamander; (nu waarschijnlijk ergens buiten de vijver aan het winterslapen) klein microbiologisch leven onzichtbaar voor mensenogen én kikkers.

kikkers in april

Kikkers houden ook een winterslaap maar zijn daar niet fanatiek in; een enkele keer zie ik op de bodem of onder de rand van de vijver een kikker traag bewegen.  Opgeschrikt uit winterslaap, of even rek en strek-oefeningen aan het doen

Het mooie van een vijver is dat er altijd “leven” in zit, al is het ’s winters allemaal wat traag.
In deze lockdowntijd, zien we, meer wandelend door de wijk, ook in voortuinen vaak vijvertjes, soms met beeldjes ernaast, vaak van kikkers of vissende kabouters!

Kikkers doen ons, mensen, wat! Misschien niet de gladde, glibberige beesten zélf, maar wél hun beeltenis.
Onlangs kreeg ik een “opvrolijkkaart”
Een lieve wens van een lief mens.
Een kaart met een kikker op de voorkant: een (OP)KIKKERTJE!

De commercie heeft plaatjes van de kikker omarmt vanwege de naam én de associatie met opkikkeren
Hoe dat kwam?

Dát heb ik even nagezocht en het blijkt (etymologisch) dat het woord opkikkeren oorspronkelijk opkikken was.
Kikken (1875)= een klein geluid geven: Hij geeft geen kik!
Hij hoeft maar te kikken, of ze staat al voor hem klaar!
(Toen zat er volgens mij nog geen enkele associatie met de kikker in.
Heeft u wel eens een kikker een “zacht” geluid horen geven? Ze kwaken meestal uit volle borst!!)

Het woord opkikken werd vroeger ook gebruikt voor opbeuren, opmonteren.
Dát opkikken werd verworden tot opkikkeren; een woord  dat NU verwijst naar het levendige, springerige van een kikker.





*) Schaatsenrijders komen ook op zee voor en zijn de enige insecten die een vuile zee kunnen overleven

Latijn en Grieks (2)

Allebei de talen heb ik NIET op school gevolgd. Pas op latere leeftijd heb ik interesse gekregen in andere talen dan Frans, Duits en Engels.
Latijn heb ik een beetje proberen “in te halen” door boeken aan te schaffen en aan zelfstudie te doen (in het vóórdigitale tijdperk)
Ik vond het enig om mezelf Latijn te leren. Dan heb ik het niet over spreken maar over teksten vertalen. Als er ergens een inscriptie in het Latijn stond probeerde ik die te vertalen.
Nu heb ik er jaren niets aangedaan en weet er nog maar een fractie van.

Over Grieks schreef ik al eerder een blog dus nu is Latijn aan de beurt


Ooit vestigden de Latijnen zich in Latium (huidige Lazio, een regio in Italië met Rome als hoofdstad)
Rome werd daarvóór de Etrusken bewoond  (Etrusken, één van de hoogst ontwikkelde volken van de Oudheid met een eigen taal, het Etruskisch, én een eigen religie en cultuur)
Het Romeinse alfabet is gebaseerd op het Etruskisch alfabet dat op zijn beurt weer afgeleid is van het Griekse alfabet.

Een leenwoord uit de Etruskische taal naar Latijn is bijvoorbeeld persona; hiervan is het Nederlandse persoon afgeleid
Latium is de bakermat van de Latijnse taal en daarmee van alle Romaanse (afkomstig van Rome) talen. De Romaanse talen zijn Frans, Italiaans, Portugees, Roemeens, Spaans en Catalaans.

Men zou het Latijn misschien wel een historische taal moeten noemen (in plaats van een “dode” taal)  want het Latijn heeft weliswaar geen moedertaalsprekers meer maar leeft nog wel als voertaal in de liturgie.
Ik las dat er nogal  een groot verschil bestaat tussen de schattingen van mensen die nog Latijn kunnen spreken: tussen de 500 en 10.000 personen (héél ruime schatting!)

In Engeland werd Latijn door het Angelsaksisch verdreven, in Noord Afrika door het Arabisch.
In Italië Frankrijk en Spanje en Catalonië werd de taal niet uitgeroeid maar wel sterk veranderd.
In de 9e eeuw kwam het Frans als gesprekstaal én als literaire taal te voorschijn.
Fransen zijn Gallische Kelten en hun taal is de meest gedistingeerde nakomeling van het Latijn.
In de 10e eeuw kwamen de eerste geschriften in het Italiaans en in de 11e eeuw ontstond het Spaans

De oudste gevonden Latijnse tekst dateert vermoedelijk van de 7e eeuw v.Chr. en was ingegrift op een kledingspeld.

Latijn had zijn hoogtepunt in de eerste eeuw v. Chr. : voor advocaten en in de literatuur; voor de “man op de straat” was het toen onbegrijpelijk geworden.
Als de meerderheid van de mensen analfabeet is overheerst de spreektaal;  Vulgair Latijn.
Volkslatijn is  ook de vorm van het Latijn waaruit de Romaanse talen zijn ontstaan.
Romaanse talen zijn de enige nog levende tak van Italische talen (Italische talen zijn een groep van Indo-Europese talen die in het eerste millennium v. Chr. op het Italische schiereiland werden gesproken.

Latijn komt in Nederland, nú nog voor in de wetenschap (medici), juridisch taalgebruik én in de katholieke kerk.
In Nederland wordt het Latijn onderwezen op het gymnasium.  (De uitspraak die op de meeste scholen wordt geleerd, is niet meer dan een praktische benadering van deze klassieke uitspraak)

                                                                                     haec est finis

Dutch en Deutsch

Al heel jong was ik me bewust van dat Engelsen met taal Hollanders vaak  in negatieve zin aanhalen.
Double Dutch (onverstaanbaar praten) Going Dutch (bij een date voor jezelf betalen) Dutch Alps (kleine borsten) en Dutch courage  (moed hebben die te wijten is aan drank!)

De Engelsen die we daar ontmoeten (regelmatig familiebezoek) weten zelf ook niet hoe die uitdrukkingen ontstaan zijn.

Die negatieve uitlatingen, zo las ik onlangs, schijnen begonnen te zijn in de 17e en 18e eeuw toen oorlogen werden gevoerd tussen Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden om de controle over de zee- en handelsroutes.


De Engelsen beschouwden ons toen als concurrenten in de strijd om de koloniën en  gaven ons een imago van machtsbeluste lieden. Ze vonden dat wij het, voor zo’n klein landje, nogal hoog in onze bol hadden. Vandaar de vele negatieve uitdrukkingen met Dutch erin

De Amerikanen deden er in de 19e eeuw nog een schepje bovenop dingen met méér negatieve uitlatingen die “Dutch” genoemd werden.

Dáár hadden wij, Hollanders, echter niets mee te maken!
In de 19e eeuw trokken er miljoenen Duitse immigranten naar Amerika.  
De Engelstalige inwoners van de VS voelden zich overlopen. Ze duidden de “Deutsche” nieuwkomers aan als “Dutch”
Alles wat slecht was, projecteerden ze op hen. Een voorbeeld: de Duitse immigranten golden als mensen die zich niet aan de regels hielden,  vandaar dat een term als “Dutch crossing” (de straat oversteken zonder de regels te respecteren) daar en toen ontstaan is.

In september van vorig jaar verscheen een boek van de hand van Gaston Dorren, de “Dutchionary”, een boek vol uitspraken (vooroordelen)  over the Dutch (Nederlanders én Duitsers) die ontstaan zijn in Engeland én de VS!

Grieks en Latijn

Grieks en Latijn heb ik op school niet gehad. Pas op latere leeftijd interesse gekregen in andere talen dan Frans, Duits en Engels.
Latijn heb ik een beetje proberen “in te halen” door boeken aan te schaffen en aan zelfstudie te doen (vóór digitale tijdperk)

Grieks is de eerste Europese taal waarvan schriftelijke bronnen bestaan

Grieks of Helleens gaat zo’n duizend jaar verder terug dan Latijn.
Het Griekse alfabet (alfa en bèta zijn de eerste 2 letters van het Griekse alfabet)  dateert uit de 9e eeuw v. Chr. Het oud Grieks is een verzamelnaam voor de 5 Griekse dialecten van tussen de 9e eeuw vóór en de 6e eeuw ná Chr

In de 4e eeuw vóór Chr. werd het dialect van Athene, het Attisch, de belangrijkste taal in de westerse wereld. Dat vaardigde de pa van Alexander de Grote, koning Philippus van Macedonië, uit. Zoon Alexander zat niet bepaald stil en nam het Grieks “mee” op zijn expedities naar Azië en Afrika.
Het Grieks bleef ook ná de dood van Alexander de Grote de lingua franca (internationale omgangstaal) van een deel van het Middellandse Zeegebied

Over het algemeen veranderen talen door de gebruikers ervan. Zo niet het Grieks
Ik las dat de Griekse taal zó behoudend is dat een burger van het oude Athene een hedendaagse Griekse krant voor een groot gedeelte zou kunnen lezen.

Grieks is ook een taal van de wetenschap; de woordenschat van medici bevat meer Grieks dan enige andere wetenschap.
[pharmakon= kruid- farmaceut; narka=verdoving-narcotic; hepar=lever-hepatitis]
Ook de taal in de botanie zou “uitdunnen” zonder het Grieks
[Clematis; vertaling: klimplant; geranion, vertaling: ooievaarsbek- geranium]

Ook gebruiken wij samengestelde termen: “oude” Griekse samenstellingen, zoals
anthrops=mens en logia=studie= samen: antropologie
holos= geheel en kaustos=verbrand = samen: holocaust
En “nieuwe” samenstellingen, zoals Europa en kratein=heersen, samen: Eurokraat
Makros = lang en bios= leven, samen: macrobiotisch
Techne= vaardigheid en kratein+ heersen, samen:  technocraat

Toen het Romeinse Rijk in opkomst kwam wilden ook de Romeinen een alfabet hebben; zij baseerden het hunne op het Griekse alfabet en paste een en ander aan.
Wij Nederlanders namen dit alfabet ongeveer zo aan; we hebben 26 letters maar ook een paar
tweeklanken, zoals  bijvoorbeeld  de o en e= samen oe.*)

Toen ik voor het eerst naar Griekenland ging had ik me thuis een beetje voorbereid op dit andere schrift, maar eenmaal dáár waren bijvoorbeeld straatnaambordjes, als het niet ook in Romeins schrift stond, amper te herkennen. Snel een plattegrond gekocht waarop beider schrift stond. Fonetisch uitspreken bleek moeilijker dan elke taal die ik eerder had geleerd.

Dit blog was grotendeels over het Grieks, over het Latijn komt later nog een blog.

*) Nederlands heeft  ook Griekse woorden die we wellicht niet als zodanig herkennen zoals
Chaos, ritme, horizon en sfeer bijvoorbeeld.

Nieuw woord

Een nieuw woord is onlangs ontstaan: vaccinatietwijfelaars.

Er is een steekproef gehouden onder 1014 Nederlanders door TU Delft en RIVM over de bereidheid tot vaccinatie ALS de Corona vaccinatie voor iedereen mogelijk zal zijn.

13% van hen zegt JA
14% van hen zegt NEE
En 73% zegt af te wachten: dát zijn de vaccinatietwijfelaars!

Eén van de reden waarom men twijfelt is de snelheid waarmee dit vaccin op de markt gebracht zal worden.
Ook is  men bang voor de bijverschijnselen én dat het middel (ontwikkeld door de bedrijven Pfizer en Moderna) niet genoeg getest zijn.

Dat laatste schijnt beslist NIET waar te zijn. Een vaccin moet, vóórdat het op de markt mág komen eerst op tienduizenden mensen getest zijn én door een onafhankelijk organisatie beoordeeld zijn
Die tienduizenden schijnen getest te zijn, dus aan die eis is voldaan!
In het Nederlandse geval  van onafhankelijke beoordeling, gebeurt dat testen door het  EMA = European Medicines Agency.

Het EMA ( gevestigd in Amsterdam) is nu bezig met haar beoordeling en verwacht vóór het einde van deze maand een besluit over de vaccins van de bedrijven Pfizer en BioNTech genomen te hebben.
Het EMA is op 1 december begonnen aan de  definitieve beoordeling van het vaccin van Moderna; wanneer die  eventuele goedkeuring zal plaatsvinden is (nog) niet bekend.

Bent u een vaccinatietwijfelaar? Of weet u al of u zich zal laten vaccineren als het middel beschikbaar is?

Nederlandse taal

Er zijn 6800 talen op de wereld! Daar is het Nederlands er één van.

Nederlands (een West-Germaanse taal) wordt gesproken in Nederland, Suriname, Aruba, Curacao en St.Maarten en België.
Het Nederlands is de derde meest gesproken Germaanse taal.

In Nederland spreken ook nog een aantal mensen Fries. Ik las ergens dat 250.00 Friezen Fries spreken, maar ik las ook het aantal  400.000 Friessprekers. In het laatste getal zijn óók de mensen die in Duitsland wonen en Fries spreken (Saterland en Nrd. Friesland) meegeteld.
Fries is, in tegenstelling tot Limburgs een TAAL. Limburgs is een dialect.

In België is Nederlands één van de 3 officiële talen (met Duits en Frans) 60% van de inwoners van België spreken Nederlands
In Suriname zijn 2 officiële talen : het Surinaams ( Srana Tongo) en het Nederlands; 60% van de bevolking spreekt Nederlands.
Aruba heeft 2 officiële talen het Papiamento en het Nederlands.
Curacao heeft 3 officiële talen: Nederlands, Engels en Papiamento
Sint Maarten is gedeeltelijk Frans en gedeeltelijk Nederlands en die talen worden daar dan ook gesproken.

Afrikaans is  één van de officiële talen in Zuid Afrika, het is een dochtertaal van het Nederlands (dochtertalen zijn onderling verstaanbaar)

Het aantal mensen dat Nederlands spreekt in de  Verenigde Staten, Canada en Australië wordt geschat op ruim een half miljoen.
Verder spreken  in de voormalige kolonie Indonesië nog mensen Nederlands


Deftig?

Mijn moeder zei altijd “zeuven” in plaats van zeven. Toch kwam ze niet echt van “deftige” huize! (Wel in het Franse gedeelte van Brussel geboren en gewoond, maar daar zeiden ze “sept” tegen zeven)
Toen ik haar daar later  eens naar vroeg zei dat ze het zo (op school of werk dat weet ik niet precies) geleerd had om de spraakverwarring met negen uit te sluiten. Negen en zeven in spreektaal zou verwarring kunnen geven; terwijl zeuven heel anders klonk dan negen!
“Ik dacht dat u deftig wilde doen”
Mijn moeder lachte: ” Echt niet!”




Nadat we die discussie hadden gehad werd “deftig doen” een dingetje tussen ons.
Zo hielden we, als we samen waren en theedronken, onze pink omhoog!


We hadden het niet meer over C&A, waar we bijna al onze kleren kochten, maar over dat we onze kleding bij “Cecile et Antoine kochten (zelden vroeg iemand welke winkel dat was!)

Mijn moeder had een  vrolijke vriendin in Amsterdam, een echte Amsterdamse. Als zij het had over een winkel waar ze lekkers ging halen, sprak ze altijd over “Neeplus” Ik heb heel lang gedacht dat het een Amsterdamse winkel was die wij, in onze regio NIET hadden.
Wie vraagt leert! Dus vroeg ik haar eens waar die Neepluswinkel was ”Ach kind die hebben jullie toch ook? Dat is gewoon de Jamin
Toen snapte ik háár “deftig doenerij” Ja- min, nee – plus .(Humor: het was niet voor niets een vriendin van mijn moeder)

In de huidige tijd hebben we het thuis nooit over de Action waar we spullen halen, maar over de
A- C- Tíon; dat klinkt Frans en anders dat het “gewonere” Engelse action!

Soms kun je door taal het leven een beetje  vrolijker (deftiger) maken.
Namen van winkels/zaken vind ik soms “apart”!
Er zit soms (als het geen achternaam is) een verhaal achter.

Ooit interviewde ik (voor een lokaal blad) een eigenaar van een Chinees restaurant.
Ik vroeg hem waarom hij zijn restaurant “Peking” had genoemd.
Hij vertelde dat zijn ouders ooit uit China waren gekomen en hun restaurant Peking hadden genoemd. Hij was daarin opgegroeid en toen hij oud genoeg was had hij rondgekeken naar een pand om ZIJN restaurant te openen. Over de naam had hij nooit nagedacht; het restaurant van zijn ouders (in een andere plaats) heette Peking, dat restaurant liep goed: dus ook het zijne  ging PEKING heten.


Taal, we hebben er allemaal wát mee!

Aanrecht

Over sommige woorden denk je nooit na en dan opeens! Waar komt dat woord eigenlijk vandaan?
Dat had ik met het woord aanrecht.

Vroeger bestond het woord ”aanrechtbank” een lange, smalle tafel met kastjes in de keuken, gemaakt om gerechten*) op klaar te maken.
Tot in de 19e eeuw werd die naam gebruikt, daarna werd het woord pas afgekort tot aanrecht.
Waar kwam dat woord aanrechtbank dan vandaan?

Van het vroegere Middelnederlandse werkwoord aenrechten  wat zoveel betekende als klaarmaken of opdienen. De werkwoorden rechten en richten betekenden regelen, bereiden
Daar waar het klaarmaken gebeurde was dus de aanrechtbank.


Heden ten dage kennen we nog het werkwoord aanrichten in combinatie met een maaltijd nog  in de uitdrukking: een feestmaal aanrichten.

Nog even een “weetje”:

Als lidwoord vóór aanrecht mag zowel “de” als “het”
(bron Onze Taal)




*) het woord gerecht betekent bereid voedsel en hield één gang in.














Bob’s your uncle.

En uitdrukking die Engelsen nogal eens gebruiken (betekent zoiets als and here it is) .
Het is ook zoiets als het Franse (ook in het Nederlandse gebruikte) voilá !
Laatst hoorde ik het weer en vroeg me nu af wie die BOB nu eigenlijk was.robert

Algemeen wordt aangenomen dat deze BOB de 3de Markies van Salisbury, Robert Gascoyne-Cecil (1830-1903) is.
Een Brits (Conservative ) politicus en in 1885 de Eerste minister van het Verenigd Koninkrijk
Hij benoemde zijn neef Arthur James Balfour tot chief secretary for Ireland.
Of deze Balfour kwaliteiten had vermeld het verhaal niet, wél dat het “makkelijk was” om zo’n belangrijk politiek baantje te krijgen als jouw oom BOB de Eerste minister van het Verenigd Koninkrijk was.(Vriendjespolitiek werd toen (ook) niet gewaardeerd).

*)Bob is een afkorting van de naam Robert (Germaanse naam) die schitterend betekent.