Genealogie = leren

Onlangs heb ik mijn voorouderonderzoek weer ter hand genomen. Het had jaren stoffig op mijn oude computer gestaan zonder dat ik me er mee had bezig gehouden. Alleen af en toe iets nazoeken: Hoe zat die familieband ook al weer?

Ik heb het ooit erg uitgebreid gedaan, niet alleen mijn directe voorouders, ook die van mijn man en ook zijtakken heb ik uitgezocht, gewoon omdat ik het leuk vond.

Mijn man is naar archieven gegaan en heeft dingen daar op papier of op microfilm
écht uitgezocht.
Ik  zat thuis achter de computer en zocht, vond, checkte en zette het in een systeem.
Het is net schatgraven. Je komt behalve familie, andere boeiende personen tegen maar ook beroepen die niet meer bestaan, plaatsen die je niet kent en meer interessants. Allemaal in een tijd die de jouwe niet is!.Ik kan me daar helemaal in verliezen.

Onlangs was ik in een museum waar een foto hing van een dame met MIJN voornaam. Ik ben vernoemd naar iemand, wiens moeder dezelfde achternaam had als de gefotografeerde dame! Zit daar een verband tussen?
Dát wil ik uitzoeken, dus ik ben weer in het systeem (Aldfaer) gedoken.
logo. aldfaer
Spannend, maar zoals het er nu uitziet loop ik, internetwise vast met de dame in het museum.

Ik ben echter weer door het genealogisch onderzoek gegrepen en ben ook weer andere dingen aan het uitzoeken.
Zo zag ik onlangs op een doopbewijs; zondag rogate 7 mei staan.
Geen idee wat Rogate is.

Het blijkt
bidzondag te betekenen en is de naam voor de 5de zondag na Pasen.
Dat is dan ook de laatste zondag voor Hemelvaart. (In de katholieke kerk worden de dagen tussen Rogate en Hemelvaart de kruisdagen genoemd)

De naam rogate is afgeleid van het Latijnse woord rogare, dat vragen of smeken betekent.
Vroeger werd (in de katholieke kerk) op rogate gebeden voor een goede opbrengst van het land
De rogate  die ik nu vond stond overigens niet op een Katholiek doopbewijs maar op een doopbewijs van de Evangelische Lutherse Kerk.

Weer wat geleerd: rogate! Waar een stamboomonderzoek al niet goed voor is!

Ampersand

Vandaag las ik voor het eerst het woord AMPERSAND mét de betekenis erbij.
Het is een en-teken; het en-teken dat we allemaal kennen van C & A en V & D.

Ampersand symbol isolated on white
Het is een logogram; een teken dat een woord voorstelt. In dit geval is het de Latijnse vorm van en , dus et, (wordpress  ondersteunt dit teken niet, maar als u  met het lettertype Trebuchet MS het teken & aanslaat ziet u het  et teken wel)  hetgeen & is geworden.

Op de site van Onze Taal lees ik dat ampersand waarschijnlijk uit het Engels komt en
“and per se and” betekent =  “en op zichzelf het teken  &” ( met het teken & op zichzelf  wordt het woord “and” bedoeld)

Het teken is al uit de achtste eeuw uit handschriften bekend.
Wat betreft het gedrukte teken  & worden verschillende namen genoemd, die als eerste drukker dit teken gebruikt zou hebben; het gaat hierbij om 2 Venetianen:  Nicolas Jenson  (1420-1480) en Aldus Manutius  (1449-1515)
Wie van de twee écht de eerste was,is niet bekend.

Roodsnavelhokko

roodsnavelhokkoDoor de artisblokken leer ik, behalve bijzondere beesten, soms ook nieuwe woorden kennen
Zo leerde ik vandaag het woord endemisch, nooit eerder  dat woord tegengekomen.
Endemisch betekent dat een organisme van nature maar in één begrensd gebied voorkomt.
In het geval van de roodsnavelhokko  is dat het zuidoosten van Brazilië.
Deze hokko,  een vogel,  is een bedreigde diersoort; in 2013 werd hun aantal op ca. 170 volwassen exemplaren geschat. Dit soort staat dan ook op de lijst van bedreigde diersoorten van het IUCN.

Johann Baptist von Spix (1781-1826) een Duitse ontdekkingsreiziger en natuuronderzoeker was de eerste die in 1825  de wetenschappelijke naam van deze vogel publiceerde: Crax blumenbachii
De vogel is 84 cm lang en overwegend zwart mét, zoals de naam zegt, een rode snavel.

1 april.

Men zegt dat april ontstaan is in de Tachtigjarige oorlog met de Spanjaarden Op 1 april verloor Alva zijn bril (de bril zou dan moeten zijn Den Briel, dat op 1 april 1572 door de Watergeuzen werd ingenomen)
Dat lijkt me sterk want ook de Engelsen, de Fransen en zelfs de Russen vieren 1 april (die hadden volgens mij niets met de 80 jarige oorlog te maken)
Zij “vieren” respectievelijk April Fools DayPoisson d’Avril en Den Doeraka (de dag van de dommerik)

Een andere verklaring voor het ontstaan van 1 april zouden de Romeinen op hun geweten kunnen hebben. Zij vierden vroeger het Hilaria feest, een dag waarop mensen verkleed liepen en grappen uithaalde. ( Hilaris= Latijn voor blij, vrolijk)

Weer een andere verklaring zou uit 1582 kunnen komen; de wijziging van de Gregoriaanse kalender.
Vóór die tijd werd van 25 maart tot 1 april het Nieuwe Jaar gevierd, daarna op 1 januari.
Niet iedereen kon ( of wilde) die wijziging aanvaarden. Die mensen kregen dan uitnodigingen voor nepfeestje en “rare” cadeautjes.

Mogelijkheden te over als het gaat om de herkomst van de geintjes op 1 april, maar welke juist is??
De naam APRIL schijnt van het Latijnse “aperire” te komen, dat  openen betekent
(ook ons woord aperitief komt van aperire; drankjes en hapjes om de smaakpapillen te openen)

 

 

waar komt campagne vandaan?

’t Is weer verkiezingstijd en er zijn weer politici campagne aan het voeren
Nu ik weer “even” met Latijn bezig ben, zag ik dat campagne van het Latijn campus af komt; Campus is een open  ruimte/veld.
Politici gaan dus het open veld in om zieltjes te winnen; ze maken hun plannen in hun verkiezingsprogramma bekend en gaan daar “in den lande” met de burgers  daar over praten.
De komende verkiezingen zijn getrapte verkiezingen: wij burgers kiezen de leden van de Provinciale Staten, die op hun beurt weer de 75 leden van de Eerste Kamer kiezen.

 

Overigens komen ook onze woorden camping en kamperen van het woord campus: slapen in het open veld. Het woord campus, terrein bij een universiteit met voorzieningen voor zowel docenten als studenten, spreekt vanzelf.

 

Herkomst woorden

Zowel voor mijn verjaardag als voor Sinterklaas en Kerst krijg ik vaak boeken.
Geen romans, meer weetjesboeken of boeken over taal.

Zo ben ik nu in Linea recta bezig over Latijn en Grieks.
De herkomst van woorden heeft me altijd bezig gehouden. In kerken of bij historische monumenten probeer ik ook altijd de inscripties te ontcijferen (en vindt het steeds weer “jammer” dat ik geen Griekse en Latijn in mijn opleiding heb gehad)
Ik ben ooit, lang geleden,  een half jaar lang met een leerboek Latijn mezelf gaan leren vertalen. Enig was dat en het ging ook best goed, maar dan komen er andere beslommeringen en verdwijnt het boek achter in de kast (en daar ligt het bij mijn weten nog steeds)

NU lees ik bijvoorbeeld dat het woord diploma komt uit het Grieks en dat het van duplus komt, een dubbelgevouwen papiertje; een bewijs van wat je kan.
Een stapje verder is een man of vrouw die naar het buitenland gaat mét een dubbelgevouwen papiertje waarop staat wat hij of zij kan: Zo iemand is een diplomaat.

Dat de D in het Latijn staat voor het getal  500 weet ik. Wat ik NIET wist dat het komt van het woord dimidium  wat uit het Latijn komt en staat voor helft. (de helft van duizend, dat aangeduid wordt met een C)

Nog zo’n herkomst van een woord die ik niet kende komt van een Griekse mythe:
De Griekse God Hermes, de buitenechtelijke zoon van Jupiter, was boodschapper van de Goden. De berichten deed hij in een kokertje dat hij waterdicht afsloot.
Voelt u hem aankomen?
Afsluiten zoals Hermes deed, is hermetisch afsluiten!

Het woord carnivoor (vleeseter) komt van het Latijn; caro is vlees.
Ook in het gerecht Chili con carne komt het vleeswoord voor.
In het woord Carnaval ook, maar dat had IK nooit door; in dit boek las ik dat dát komt van het vasten: niet vlees eten tot Pasen.
Nog een woord waar ik het caro vleeswoord niet uitgehaald had: reïncarnatie.
Letterlijk is reïncarnatie dus hervervlezing.

Er kom vast nog meer weetjes  want mijn boek is nog niet uit.
Dus als u interesse heeft houdt de column Herkomst woorden II in de gaten

linea

 

Linea recta geschreven door Geert van Zandbrink uitgegeven bij Prometheus

Spraakverwarring

Volgens de Bijbel (dat dikke zwarte boek dat in een nachtkastje in een hotel naast je bed ligt) spraken alle mensen ooit één taal.
In die tijd sprak een groep mensen af een hoge toren te bouwen, één die tot de hemel zou reiken. God hoorde dat ( zo gaat het verhaal) en vond dat de mensen het té hoog in hun bol hadden. Hij veroorzaakt een spraakverwarring, zodat men elkaar niet meer kan begrijpen en stopt met het bouwen van de toren.
De plaats waar de toren werd gebouw heette Babylon, een stad in het huidige Irak gelegen (Bab lim betekende Poort van God)

De mensen verspreiden zich daarna op de aarde.
Van die tijd af spreken mensen allerlei talen.
De 3 belangrijkste taalgroepen uit de Oudheid: het Latijn, Germaans en het Slavisch hebben zich ontwikkeld tot tientallen westerse talen:

Uit het Latijn komt o.a het Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en Roemeens
Uit het Germaans komt oa het Duits, Engels, Deens, Zweeds, Nederlands en Duits
En uit het Slavisch komt oa het Pools, Tjechisch en Slowaaks, Bulgaars, Groot- en Wit Russisch en Oekraiëns.

Het Grieks vormt een eigen tak, heeft wel andere talen verrijkt, maar heeft geen verdere vertakkingen.

Het Keltisch bestaat ook nog, vroeger wijd verbreid, nu de officiële taal van Ierland en gesproken in sommige delen van Wales, Schotland en Bretagne

Het Oud Pruisisch stierf omstreeks 1700 uit; er kwam Duits voor in de plaats.
Van de Baltische talen bestaat alleen het Lets en het Litouws nog (overeenkomsten met Sanskriet, een Indo Arische taal)

Het Fins, Ests en Hongaars  ( de Oeraalse talen) stammen uit het noorden van Centraal Azië, zijn volgens sommigen familie van het Koreaans en Japans.

Jammer toch dat men ooit begonnen is met het bouwen van die toren, wat zou het geweldig zijn als we in heel Europa ( het liefst in de hele wereld)  ook nú nog dezelfde taal zouden spreken!
Het  “bouwen van de toren van Babylon” is vermoedelijk niet alleen een “verzonnen” verhaal, er zijn inscripties gevonden van Nebukadnezar II ( leefde 6e eeuw v. Chr) waarin hij de ruïnes van de toren vermeldde. Ook het in China levende volk Miao kent het verhaal van één spraak, de bouw van een toren en de spraakverwarring met als gevolg géén afgemaakte toren.

Majesteit

Het woord Majesteit is terug te brengen op het Latijnse woord maiestas, dat verhevenheid betekent. Het is een vrouwelijk woord, dat echter voor zowel een man als een vrouw gebruikt kan worden: Hare majesteit en Zijne Majesteit. Het verwijst naar een “hoogheid” vandaar ook de aanspreektitel Hare of Zijne Hoogheid.

Majesteit is ook de naam van een Kattenblad, zogenoemd vanwege het gezegde: Een hond heeft een baas, een kat heeft personeel.