Herkomst woorden

Zowel voor mijn verjaardag als voor Sinterklaas en Kerst krijg ik vaak boeken.
Geen romans, meer weetjesboeken of boeken over taal.

Zo ben ik nu in Linea recta bezig over Latijn en Grieks.
De herkomst van woorden heeft me altijd bezig gehouden. In kerken of bij historische monumenten probeer ik ook altijd de inscripties te ontcijferen (en vindt het steeds weer “jammer” dat ik geen Griekse en Latijn in mijn opleiding heb gehad)
Ik ben ooit, lang geleden,  een half jaar lang met een leerboek Latijn mezelf gaan leren vertalen. Enig was dat en het ging ook best goed, maar dan komen er andere beslommeringen en verdwijnt het boek achter in de kast (en daar ligt het bij mijn weten nog steeds)

NU lees ik bijvoorbeeld dat het woord diploma komt uit het Grieks en dat het van duplus komt, een dubbelgevouwen papiertje; een bewijs van wat je kan.
Een stapje verder is een man of vrouw die naar het buitenland gaat mét een dubbelgevouwen papiertje waarop staat wat hij of zij kan: Zo iemand is een diplomaat.

Dat de D in het Latijn staat voor het getal  500 weet ik. Wat ik NIET wist dat het komt van het woord dimidium  wat uit het Latijn komt en staat voor helft. (de helft van duizend, dat aangeduid wordt met een C)

Nog zo’n herkomst van een woord die ik niet kende komt van een Griekse mythe:
De Griekse God Hermes, de buitenechtelijke zoon van Jupiter, was boodschapper van de Goden. De berichten deed hij in een kokertje dat hij waterdicht afsloot.
Voelt u hem aankomen?
Afsluiten zoals Hermes deed, is hermetisch afsluiten!

Het woord carnivoor (vleeseter) komt van het Latijn; caro is vlees.
Ook in het gerecht Chili con carne komt het vleeswoord voor.
In het woord Carnaval ook, maar dat had IK nooit door; in dit boek las ik dat dát komt van het vasten: niet vlees eten tot Pasen.
Nog een woord waar ik het caro vleeswoord niet uitgehaald had: reïncarnatie.
Letterlijk is reïncarnatie dus hervervlezing.

Er kom vast nog meer weetjes  want mijn boek is nog niet uit.
Dus als u interesse heeft houdt de column Herkomst woorden II in de gaten

linea

 

Linea recta geschreven door Geert van Zandbrink uitgegeven bij Prometheus

Buikpotige met huisje

Weekdieren zijn ongewervelde dieren met een weeklichaam.
Tot weekdieren horen onder andere inktvissen en  slakken.
De wetenschappelijke naam voor slakken is gastropoda, uit het Grieks van gaster (buik,maag) en pous (poot).Vandaar dat wij deze dieren ook buikpotigen noemen.
Er schijnen wereldwijd ongeveer 75.000 verschillende soorten bekend te zijn.
Waarvan 150 soorten landslakken in Nederland bekend zijn.

Slakken eten voornamelijk planten, maar ook schimmels en ze worden gegeten door oa vogels, hagedissen, duizendpoten,egels, kikkers en slangen.

huisjesslakVandaag las ik dat bij een huisjesslak (iets moeilijker voor een vogel of ander dier te verschalken dan een naaktslak) zijn huisje onlosmakelijk deel uitmaakt van de slak. Het huisje groeit mee met de slak (een babyslak begint met een embryohuisje)
Een huisjesslak kan zijn huisje niet verlaten, het is feitelijk geen  “huisje” maar een lichaamsdeel.
Dit lichaamsdeel is gemaakt van kalk, het begint te groeien bij de plek die het dichtst tegen het lichaam van de slak aan zit. Dat houdt in dat het binnenste deel van het huisje het oudste is, terwijl de buitenkant nieuwer is.
Huisjesslakken eten voornamelijk dood blad.

Communiceren met taal

西瓜         العربية         Ελληνικό  

Mijn vaste bloglezers weten dat ik gek ben op taal.
Ik lees veel en als ik een “weetje” over taal lees bericht ik  daar vaak over in een blog

Soms kom ik “toevallig” de herkomst van een woord tegen.
Zoals ik vandaag de herkomst van het woord “ontbijten” leerde:
ont betekende voorafgaand aan en bijt komt van bijten,
ONTBIJT = dus beginnen met eten; het eerste maal na de nacht.

De Engelsen hebben daarvoor breakfast, dat heeft te maken met het vasten tijdens de nachtrust; als je stopt met vasten na de nachtrust,  ga je breakfast eten dus.
Ook het Franse déjeuner betekent letterlijk ontvasten.

Wij gebruiken in Nederland, net als heel veel talen in de wereld het Romeinse alfabet en hebben 26 lettertekens

De Grieken hebben het Griekse alfabet  dat 24 tekens heeft.

Het Arabisch schrift (van rechts naar links geschreven) bestaat uit 28 tekens

Veel meer karakters heeft het Chinees: 45.000 tekens! 
Om te lezen en schrijven gebruikt een ontwikkelde Chinees 6.000 tekens.
“De gewone man” kan toe met 1500.*)
(Je schijnt de kennis van 2000 tekens nodig te hebben om een Chinese krant te kunnen lezen!)

In China waren in de jaren 50 van de vorige eeuw erg veel analfabeten; de regering bedacht dat als de tekens makkelijker zouden worden, misschien meer mensen zouden kunnen leren lezen en schrijven, dus werden de tekens simpeler.
In Volksrepubliek China en Singapore werken ze met die simpelere tekens
Honkong, Taiwan en Macau gebruiken ook nu nog de traditionele karakters.

 

 

*) Bij het nazoeken van feiten voor dit blog las ik nogal verschillende getallen wat betreft de Chinese tekens, dus pin me niet vast op de getallen

Spraakverwarring

Volgens de Bijbel (dat dikke zwarte boek dat in een nachtkastje in een hotel naast je bed ligt) spraken alle mensen ooit één taal.
In die tijd sprak een groep mensen af een hoge toren te bouwen, één die tot de hemel zou reiken. God hoorde dat ( zo gaat het verhaal) en vond dat de mensen het té hoog in hun bol hadden. Hij veroorzaakt een spraakverwarring, zodat men elkaar niet meer kan begrijpen en stopt met het bouwen van de toren.
De plaats waar de toren werd gebouw heette Babylon, een stad in het huidige Irak gelegen (Bab lim betekende Poort van God)

De mensen verspreiden zich daarna op de aarde.
Van die tijd af spreken mensen allerlei talen.
De 3 belangrijkste taalgroepen uit de Oudheid: het Latijn, Germaans en het Slavisch hebben zich ontwikkeld tot tientallen westerse talen:

Uit het Latijn komt o.a het Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en Roemeens
Uit het Germaans komt oa het Duits, Engels, Deens, Zweeds, Nederlands en Duits
En uit het Slavisch komt oa het Pools, Tjechisch en Slowaaks, Bulgaars, Groot- en Wit Russisch en Oekraiëns.

Het Grieks vormt een eigen tak, heeft wel andere talen verrijkt, maar heeft geen verdere vertakkingen.

Het Keltisch bestaat ook nog, vroeger wijd verbreid, nu de officiële taal van Ierland en gesproken in sommige delen van Wales, Schotland en Bretagne

Het Oud Pruisisch stierf omstreeks 1700 uit; er kwam Duits voor in de plaats.
Van de Baltische talen bestaat alleen het Lets en het Litouws nog (overeenkomsten met Sanskriet, een Indo Arische taal)

Het Fins, Ests en Hongaars  ( de Oeraalse talen) stammen uit het noorden van Centraal Azië, zijn volgens sommigen familie van het Koreaans en Japans.

Jammer toch dat men ooit begonnen is met het bouwen van die toren, wat zou het geweldig zijn als we in heel Europa ( het liefst in de hele wereld)  ook nú nog dezelfde taal zouden spreken!
Het  “bouwen van de toren van Babylon” is vermoedelijk niet alleen een “verzonnen” verhaal, er zijn inscripties gevonden van Nebukadnezar II ( leefde 6e eeuw v. Chr) waarin hij de ruïnes van de toren vermeldde. Ook het in China levende volk Miao kent het verhaal van één spraak, de bouw van een toren en de spraakverwarring met als gevolg géén afgemaakte toren.

Yaourt

Yaourt, zó spelde je het woord yoghurt in 1757.
Het komt van het Turkse woord “yoğun,” dat dik betekent.

In de jaren tachtig hadden veel van mijn vrienden ook een “yoghurtplantje” in de keukenvensterbank staan; zo maakten we onze eigen soort yoghurt; kefir.Dat was toen “in”. Het was niet echt een plantje, maar melkzuurbacteriën.
Boeren uit de Kaukasus hadden dit al duizenden jaren eerder bedacht. Het was gezond en veel langer houdbaar dan échte melk.
Gezond is het nog steeds (probiotica * zijn goed voor je darmen), maar wetenschappelijke bewijzen voor het gezonder zijn van kefir boven yoghurt zijn er niet.

Wij aten vroeger thuis Bulgaarse yoghurt, een soort yoghurt door de Bulgaarse boeren uit melkzuurbacteriën ontwikkelt. Men dacht toen dat, omdat Bulgaarse boeren de yoghurt zó maakten, ze langer leefden en minder last van darmstoornissen hadden, dat het top of the bill van gezond eten was.

Tegenwoordig heb je Skyr, een IJslandse yoghurt in de winkels. Ten tijde van de kolonisatie van IJsland, schijnen de Vikingen dit product vanuit Noorwegen te hebben meegenomen; het is een soort magere kwark, eigenlijk kaas met een hoog eiwitgehalte,

Zelf heb ik de lekkerste yoghurt ooit gegeten in een klooster op een Grieks eiland; mijn lepel bleef er rechtop in staan, zo dik. Griekse yoghurt is dikker en romiger dan “gewone” yoghurt.
(Meestal gemaakt van de bruine koe, die je in Griekenland in de wei ziet lopen)
In de supermarkt koop ik hier wel eens yoghurt “Griekse stijl”,  bij lange na niet de smaak van “mijn” kloosteryoghurt; ik heb me laten vertellen dat deze yoghurt minder eiwitten bevat.

* Yoghurt kun je goed gebruiken als basis voor dressings, sausjes of marinades.
* Yoghurt kan, door verhitting, gaan schiften; volle yoghurt schift minder snel.
* Yoghurt kan ook je mond blussen, als je gepeperd gegeten hebt (Indiase keuken serveert vaak yoghurt bij hete gerechten)
* Om Yoghurt lekker dik te krijgen laten de Turken en de Grieken hun product in een doek uitlekken ( zoals Nederlanders doen met hangop)

*) probiotica zijn zgn “goede”bacteriën, deze zorgen voor een goede darmflora en die is weer goed voor je spijsvertering, je stoelgang en je immuunsysteem

 

Taal afgeleid van Goden en Godinnen

Altijd gek op taal geweest. Veel lezen, cryptogrammen oplossen, schrijven, dichten en scrabble/wordfeud spelen.
Leuk ook om achter de herkomst (ethymologie) van taal te komen.

De taal van de Griekse natie (al zo’n 3.000 a 4.000 jaar oud) heeft de huidige, moderne talen verrijkt.
Als de Grieken alle woorden die ze aan de rest van de wereld  hebben “uitgeleend” zouden terugeisen zou de wetenschap bijna sprakeloos achterblijven*) las ik.
Heden ten dage spreken nog  ca. 10 miljoen mensen Grieks.

grieksalfabetDe Griekse taal is door de jaren heen zó weinig veranderd dat een burger van het oude Athene een moderne krant grotendeels zou kunnen lezen.
Het Griekse alfabet (stammend uit de 10 eeuw vóór Chr) heeft me altijd gefascineerd

 

 

 


Momenteel
lees ik een boek waar veel woorden worden gebruikt die herleid zijn van een Griekse of Romeinse God. Ik vind deze “afkomst van woorden” zo leuk dat ik een paar van die herleidingen met u wil delen.

De Griekse God Tartaros paarde met Gaia (oermoeder=aarde) en daaruit kwam een zoon:het dodelijke monster Typhon (Tyfon)
Van hem afgeleid zijn woorden als tyfoon en tyfus.

De Griekse God Zeus wordt door de Romeinen Jupiter of Jove genoemd.
joviaal

De zoon van de Griekse God Nix heette Geras (ouderdom)
geriater
Zijn Romeinse naam is Senectus.
senior, seniel, senaat

De Griekse Hypnos ( kind van Erebos en Nyx) is de personificatie van de slaap
hypnose
Hypnosis de zoon van Morfeus (Morpheus)
morfine

Mnemosyne en Zeus kregen 9 dochters: de Muzen – Godinnen van kunst en wetenschap
muziek, museum en amusement
Eén van die 9 Muzen is Thalia
thallium (zacht metaal) zeer geliefd bij gifmengers

Tot slot nog één God, Kronos (Cronos) zoon van Gaia en Ouranos, de jongste van de Titanen, van hem zijn de woorden chronometer, chronisch en kroniek afgeleid.

Met dank aan Stephen Fry en het geweldig interessante boek: Mythos
*) uit de Geïllustreerde geschiedenis van de Westerse talen.

Pareidolie

Vroeger werd altijd gezegd dat ik een rijke fantasie had, dat ik boekenschrijfster zou moeten worden.
Helaas dát is er niet van gekomen, maar dat lag niet aan te weinig fantasie (meer aan te weinig doorzettingsvermogen; toen een paar keer iets was afgewezen dacht ik dat het niet goed genoeg was [wat het misschien ook wel was] en stopte met proberen.
Een paar gedichten hebben het nog wél gehaald, maar ook daar kwam de klad in.

Over die fantasie gesproken, ik verzon en verzin van alles. Nu voor mijn kleinkind verhaaltjes: hij mag de onderwerpen uitzoeken en ik verzin ter plekke een verhaal.
Soms is dat nog best pittig, als het over een zeerover, een kabouter, een aap en ongehoorzaamheid moet gaan. Want ook mijn kleinzoon heeft fantasie en verzint onderwerpen waar ik bij sta.

Vroeger (en eerlijk gezegd ook nu nog) zie ik ook dieren en dingen in scheuren in de muur, in het behang, in plooien in de gordijnen en in wolken.

Pas verleden week las ik dat dat laatste een naam heeft: pareidolie
Wikipedia zegt: Pareidolie=een psychisch verschijnsel waarbij iemand een zodanige interpretatie van onduidelijke of willekeurige waarnemingen heeft, dat hij hierin herkenbare dingen meent waar te nemen.
Het woord komt uit het Grieks en is afgeleid van eidolon =beeld en para= naast.
Ik las hier iets leuks over in de Volkskrantbijlage, waar foto’s bij geplaatst waren van wolkenformaties.

dolfijn houtOpeens dacht ik weer aan de stukjes steen en hout die ik opgeraapt en bewaard had, stukjes natuurlijk materiaal waar ik “iets” in zag.
Dus maakte ik er foto’s van om U “mee te laten genieten” van mijn pareidolie!
eend steen
Ziet u de dolfijn(naar links kijkend) en de eend naar rechts kijkend met oog en snavel) ?
Of is het een puur persoonlijke en voor u erg onduidelijke waarneming?