Wat me opviel in Boedapest

Weinig inwoners van Boedapest (ook in de toeristenindustrie niet) spreken iets anders dan Hongaars, daardoor is het moeilijk contact met ze te krijgen.
Hongaren lijken ook niet  geïnteresseerd in buitenlanders. Ik probeer altijd contact te maken met een glimlach of een opmerking en had wat Hongaarse woorden geleerd zoals aub en dankjewel, goedendag en zo. Ook bij het uiten daarvan amper reactie!
In Boedapest is het me NIET gelukt om contact te maken met “locals”

Volgens Gallup (wereldwijd bekend Amerikaans onderzoeksbureau) zijn de Hongaren zo ongeveer het meest pessimistische volk ter wereld. Uit wat wij gezien en meegemaakt hebben, geloven wij dat.

Als je in een restaurant meer afrekent dan het bedrag eigenlijk is, geven ze je het geld niet terug, ook bedanken ze niet voor de fooi.

Op heel veel plekken (bij een boom, in een fietsenrek) staan groene fietsen, steps of segways (zonder verhuurder erbij) Het systeem is me niet helemaal duidelijk( ik vermoed dat je via je foon een code kan krijgen) om ze te huren.

 

hong paprikaDe paprika komt NIET uit Hongarije (wél het woord) maar is wél het belangrijkste kruid van de Hongaarse keuken. Overal zie je het in souvenirwinkels, gedroogd, in blikken en in zakjes
heldenmonumentEr staan veel beelden in Boedapest. Veel  van Hongaarse helden, maar ook “gewone mensen” worden uitgebeeld en staan her en der beeldschoon te zijn.

Vaak zien we “Ferenc(z)”staan, we hebben al snel door dat het een naam is, maar welke? Daar komen we pas achter op de weg terug naar het vliegveld als de taxichauffeur ons verteld dat het de voornaam Frans is. ( Franz Liszt was ooit Ferenc Liszt)

toiletOp straat staat vaak een afbeelding van een toilet met een pijl. Vreselijk fijn als je nodig naar de toilet moet.
De Hongaarse taal is moeilijk te lezen ( 40 grafemen) zoals  Á á, É é, Í í, Ó ó, Ö ö, Ő ő, Ú ú, Ü ü, Ű ű en Cs, Dzs, Gy, Ly, Sz, Ty, Zs. Dan is een “plaatje” op de grond héél makkelijk!

Er zijn amper toegangspoortjes bij het openbaar vervoer en als ze er zijn staan ze open. Mensen van 65 en ouder kunnen gratis in het openbaar vervoer. Geen kaartje of pas, alleen een identiteitsbewijs om te bewijzen dat je boven de 65 jaar bent.

HUF munt

In de grootste overdekte Markthal (1897) van Boedapest staan de prijzen ook in euro’s vermeld.
Ik kocht baby Jezus voor in de kerstboom: 900 HUF of  3 euro. Ik had 3 euro paraat (Hongaars muntgeld was even wennen) en gaf de dame die. Ik geloof dat ze nog blij in haar hand staat te staren!( ze zal dus niet veel in euro’s betaald krijgen,denk ik dan)

Sisi, keizerin van Oostenrijk en vanaf 1867 ook koningin van Hongarije kun je overal in Boedapest tegenkomen; als beeld of schildering maar ook haar naam kom je overal tegen, zoals in de Elisabethbrug Haar volledige naam was Elisabeth Amalie Eugenie in Beieren. (Ze is vermoord in 1898)

Joods Boedapest

In het jaar 1200 worden Joden naar Hongarije gelokt, vooral omdat de koning (Bela IV 1235-1270) in geldnood verkeert. In 1251 wordt  hen  de “Gouden Bul van de Hongaarse Joden” verleend, daarin worden ze erkend als gemeenschap met een beschermde rechtspositie: vrijheid van godsdienst.

De Joden leven en werken in vrede in Hongarije tot in  1941 antisemitische wetten worden uitgevaardigd ( waaronder oa. de verplichting tot het zichtbaar dragen van de joden ster).
buitenkant synIn 1859 wordt in de Joodse wijk in Boedapest de Grote Synagoge in Byzantijns Moorse stijl gebouwd, hij biedt plaats aan 3.000 joden. Het is de grootste synagoge in Europa en de op één na grootste van de Wereld ( nr.1 staat in New York)
Deze synagoge in Boedapest wordt ook wel synagoge aan de Dohánystraat (Tabakstraat) genoemd.

synagoge buda
Om in de synagoge te komen moet je door bewakingspoortjes en wordt je tas gecontroleerd (de antisemitische beweging leeft in Hongarije).
kerkinter.buda

keppeltjeBij het binnenkomen van de synagoge wordt aan de onbedekte mannenhoofden een kartonnen keppeltjes uitgereikt. De synagoge is prachtig, maar (voor mij) is onbevangen genieten van het moois er hier niet bij; het historisch besef drukt. In de tuin is het grootste Joodse massagraf van Hongarije. De tuin behoorde bij de wijk met de naam Elisabethstad. In  1944 werd hier een getto opgericht, ommuurd en als een Joods getto voor 200.000 Joden ingericht. In januari 1945 werd dit getto door het Rode Leger (Russen) bevrijd.
tuin buda
Hier liggen Joden, uitgemergeld of zwaar verminkt door de pijlkruisers,  begraven in de tuin.
Er is een Joodsmuseum bij de kerk, maar de meeste indruk op mij maakt toch wel de treurwilg in de tuin.

Elk blad heeft de naam van een omgekomen Joodse familie. Het stalen monument is ontworpen door Imre Varga en in 1991 onthuld, het stelt tevens een omgekeerde menorah voor.
Voor een deel is dit monument gefinancierd door de Emanuel Foundation.

 Deze werd in 1987 door acteur Tony Curtis opgericht ter nagedachtenis aan zijn Hongaarse vader Emanuel Schwartz (kleermaker)

jodenmonument
De boom staat in de Raoul Wallenburg Memorial garden. Raoul Wallenberg (1912-1947)*) was in de Tweede Wereldoorlog als Zweedse diplomaat werkzaam in Budapest. Tussen juli en december 1944 kon hij tienduizenden joden het leven redden door ze een diplomatieke status te geven en ze onderdak te bieden in diplomatieke gebouwen.

Aan de andere kant van het spectrum Jodenredders staan de Jodendoders – de Pijlkruisers.
Pijlkruisers (hun symbool zijn gekruiste pijlen)**  waren (zijn?) een verzameling van diverse extreem antisemitische en fascistische in Hongarije. Deze Hongaren zagen zichzelf als onderdeel van het meesterras dat de Duitse NSDAP propageerde. De verwijdering van joden en andere etnische minderheden uit de samenleving vormden een  speerpunt van hun partijbeleid.
schoenenmonument
De Pijlkruisers vermoordden vele Joden. Een gedenkteken daaraan is het indrukwekkend Joods monument is de Schoenen op de Donaukade. Metalen schoenen staan langs de Donaukade opgesteld, ter herinnering aan de joden die gedwongen werden eerst hun schoenen uit te trekken (schoenen waren kostbaar) waarop ze door de Pijlkruisers doodgeschoten werden. Ze vielen in de Donau waarna de lichamen met de stroming werden meegevoerd.

Een indrukwekkend stuk Boedapest geschiedenis
Momenteel wonen nog ongeveer 100.000 Joden in Hongarije en is Boedapest de op 2 na grootste Joodse gemeenschap in Europa, zo staat in mijn boekje

 

 

*) Op 17 januari 1945 werd hij gearresteerd door de Sovjets nadat zij de stad hadden veroverd. In maart werd aangegeven dat hij was overleden. Later onderzoek gaf aan dat hij als gevangene in 1947 was geëxecuteerd
.
**) vergelijkbaar met het swastika teken van de nazi’s