Oriëntering*)

naarden zwartToen een gids bij de stadswandeling Naarden ons onlangs op een plattegrond liet zien dat een Christelijke kerk vroeger gebouwd werd richting het Oosten was ik verbaasd. Ik wist dat “oriëntering” bij de Islam werd gedaan, maar niet dat ook het Christendom deze regel had.

Ooit hielp ik bij het opzetten van een tentenkamp voor kinderen. Omdat er ook Islamitische kinderen meegingen, werd er een aparte tent neergezet waarin zij konden bidden. Die tent moest naar het oosten gericht neergezet worden, omdat Mekka ( waar de moskee met de ka’aba staat) voor moslims  de belangrijkste plaats op aarde is en in die richting gebeden moet worden.
remonstrantse kapelAls Remonstrant gedoopt en grootgebracht wist ik niet dat ook Christelijke kerken vroeger richting het oosten gebouwd werden. Zelf woonde ik in mijn jonge jaren  diensten bij in een kapel die in 1898 gebouwd  werd als koetshuis en in 1957 aangekocht werd door de Remonstrantse broederschap en van die tijd af dienst deed als kerk.
Ik las dat vanaf de derde eeuw oriëntering van kerken gebaseerde is  op Bijbelse gronden; Christus zou uit deze richting wederkeren
Het Koor, ligt bij katholieke kerken ook meestal aan de oostkant, omdat daar zich het belangrijkste gedeelte van de Mis zich afspeelt en zodoende de gelovige automatisch naar het oosten zouden kijken.Vanaf de Middeleeuwen werd dit  bij Christelijke kerken vaak niet meer gedaan; kerken moesten “ingepast ”worden in reeds bestaande bebouwing.
Op bovenstaande tekening van een stukje plattegrond van Naarden zie je de symmetrie van de straten, de kerk lijkt “misplaatst”te staan. Nu weet ik ( en u dus ook)  dat dat  komt door dat de kerk op het oosten gebouwd moest worden.
Nu ik toch aan het nazoeken was, ontdekte ik nog een paar andere feitjes omtrent oriëntering

  • sommige kerken zijn specifiekgericht  naar de plaats waar de zon opkomt op de feestdag van hun patroonheilige
  • Synagogen zijn gebouwd in de richting vanJeruzalem
  • Vóór de twaalfde eeuw werden kerken ook “omgekeerd”gebouwd:  het koor in het westen en de ingang in het oosten Wat tot effect had dat bij sommige gebeden iedereen de rug keerde naar de priester enrichting het oosten bad, richting de ingang.

*) oriëntering is in de architectuur, het richten van een gebouwop het Oosten.